હોસ્પિટલોમાં વધી રહેલી ડિજિટલ વ્યવસ્થા વચ્ચે સાયબર હુમલા હવે માત્ર કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પૂરતી સમસ્યા નથી રહ્યા. ભારતીય સંશોધકોના એક નવા અભ્યાસમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો કોઈ હોસ્પિટલની સિસ્ટમ રેન્સમવેર જેવા સાયબર હુમલાનો ભોગ બને, તો ICUમાં દાખલ ગંભીર દર્દીઓની સારવાર અટકી શકે છે અને તેમનો જીવ પણ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.અભ્યાસ ‘ઇન્ડિયન જર્નલ ઓફ ક્રિટિકલ કેર મેડિસિન’ના જૂન 2026ના અંકમાં પ્રકાશિત થયો છે.
AIIMS પર થયેલા રેન્સમવેર હુમલાનો ઉલ્લેખ કર્યો
આ અભ્યાસનું નેતૃત્વ કોલકાતાની પાર્કવ્યુ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના ક્રિટિકલ કેર નિષ્ણાત ડો. બોધિસત્વ ચૌધરીએ કર્યું હતું. આમાં RIMS રાંચી, લવલી પ્રોફેશનલ યુનિવર્સિટી અને બ્રિટનના નિષ્ણાતો પણ સામેલ હતા. સંશોધકોએ 2022માં એઇમ્સ (AIIMS) દિલ્હી પર થયેલા રેન્સમવેર હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે, આ ઘટનાએ ભારતની હોસ્પિટલોની સાયબર સુરક્ષામાં રહેલી ખામીઓને ઉજાગર કરી દીધી હતી.
શું કહે છે અભ્યાસ?
અભ્યાસ અનુસાર, હુમલા બાદ દર્દીઓ પર તેની શું અસર થઈ તેની કોઈ વ્યવસ્થિત દેખરેખ (મોનિટરિંગ) પણ કરવામાં આવી નહોતી. સંશોધકોનું કહેવું છે કે વિકસિત દેશોના સાયબર સુરક્ષા મોડલ ભારતના મર્યાદિત સંસાધનો ધરાવતી હોસ્પિટલોમાં સીધા લાગુ કરી શકાય તેમ નથી.
ત્રણ સ્તરના સૂચનો
સંશોધકોએ હોસ્પિટલો માટે ત્રણ સ્તરની તૈયારીઓના સૂચનો આપ્યા છે:
પ્રથમ: દરેક હોસ્પિટલમાં કાગળ પર દવાનો રેકોર્ડ, જવાબદાર કર્મચારીઓની સ્પષ્ટ ભૂમિકા અને નિયમિત મોક ડ્રિલ હોવી જોઈએ.
બીજું: તમામ જરૂરી ડિજિટલ સિસ્ટમનું બેકઅપ અને વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા તૈયાર રાખવી જોઈએ.
ત્રીજું: મોટી હોસ્પિટલોમાં મજબૂત સાયબર સુરક્ષા માળખું અને વધારાની તકનીકી ક્ષમતા વિકસાવવી જોઈએ.
ICU પર શા માટે સૌથી વધુ ખતરો?
અભ્યાસ અનુસાર, ICUમાં દર્દીઓની દેખરેખ, દવા આપવાની પ્રક્રિયા, ઇલેક્ટ્રોનિક હેલ્થ રેકોર્ડ (EHR) અને ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા મેડિકલ ઉપકરણો (IOMT) સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ સિસ્ટમ પર નિર્ભર છે. જો સાયબર હુમલાને કારણે આ સિસ્ટમ બંધ થઈ જાય, તો સારવાર પ્રભાવિત થઈ શકે છે અને દર્દીની સુરક્ષા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
ટૂંકમાં, ડિજિટલ સિસ્ટમ ફેલ થવાના સમયે દર્દીઓનો જીવ બચાવવા માટેની સૌથી મોટી તાકાત અગાઉથી કરેલી તૈયારી, તાલીમબદ્ધ આરોગ્ય કર્મચારીઓ અને મજબૂત ઓફલાઇન વ્યવસ્થા છે. તેથી, હોસ્પિટલોમાં સાયબર સુરક્ષાને માત્ર IT વિભાગની જવાબદારી નહીં, પરંતુ દર્દીઓની સુરક્ષાનો એક અભિન્ન હિસ્સો માનવો જોઈએ.