ગુજરાતમાં ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ના નામે સાયબર ઠગાઈના કેસો સતત વધી રહ્યા છે. આવા જ એક ગંભીર બનાવમાં સાબરકાંઠા સાયબર ક્રાઇમ પોલીસે 75 વર્ષીય વૃદ્ધ દંપતીને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થતાં બચાવી લીધા. ઠગોએ પોતાને મુંબઈ પોલીસના અધિકારીઓ તરીકે ઓળખાવી દંપતીને ત્રણ દિવસ સુધી વીડિયો કોલ પર રાખી કાનૂની કાર્યવાહીની ધમકી આપી હતી.
એટલું જ નહીં, 25 તોલા સોનું ઓગાળીને બિસ્કિટ બનાવવાની અને ₹2 લાખની ફિક્સ ડિપોઝિટ તોડવાની સૂચના પણ આપી હતી. જોકે, બેંકના સતર્ક કર્મચારી અને સાબરકાંઠા સાયબર ક્રાઇમ પોલીસની સમયસરની કાર્યવાહીથી સમગ્ર કાવતરું નિષ્ફળ ગયું.
મુંબઈ પોલીસના નામે ડરાવી ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’માં ફસાવ્યા
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, સાયબર ગુનેગારોએ રસિકભાઈ મોદી અને તેમના પત્નીને ફોન કરીને પોતાને મુંબઈ પોલીસના અધિકારીઓ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ઠગોએ દાવો કર્યો કે રસિકભાઈના આધાર કાર્ડ સાથે જોડાયેલા સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ ‘નરેશ ગોયલ’ નામના વ્યક્તિ સાથે સંકળાયેલા નાણાકીય કૌભાંડમાં થયો છે. આરોપીઓએ કાનૂની કાર્યવાહી અને ધરપકડનો ડર બતાવી વૃદ્ધ દંપતીને સતત ત્રણ દિવસ સુધી વીડિયો કોલ પર રાખ્યા હતા. આ સમગ્ર સમય દરમિયાન તેમને બહાર કોઈને જાણ ન કરવાની પણ સૂચના આપવામાં આવી હતી.
25 તોલા સોનું ઓગાળવા અને FD તોડવા દબાણ
ઠગોએ દંપતીને કેસમાંથી નામ દૂર કરાવવા માટે મોટી રકમ ચૂકવવાની વાત કહી હતી. તેના ભાગરૂપે 25 તોલા સોનું ઓગાળીને સોનાના બિસ્કિટ બનાવવાની તેમજ ₹2 લાખની ફિક્સ ડિપોઝિટ તોડીને રોકડની વ્યવસ્થા કરવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. વૃદ્ધ દંપતી આ સૂચનાઓનું પાલન કરવા માટે બેંકમાં પહોંચ્યું હતું, પરંતુ ત્યાં બનેલી એક સતર્ક ઘટનાએ આખી ઠગાઈનો પર્દાફાશ કરી દીધો.
બેંક કર્મચારીની જાગૃતિથી બચી મોટી ઠગાઈ
વૃદ્ધ દંપતી જ્યારે એક્સિસ બેંકની શાખામાં પહોંચ્યું ત્યારે બેંકના એક કર્મચારીએ તેમની ગભરાયેલી સ્થિતિ જોઈને શંકા વ્યક્ત કરી. કર્મચારીએ કોઈ વિલંબ કર્યા વગર તાત્કાલિક સાબરકાંઠા સાયબર ક્રાઇમ પોલીસને જાણ કરી.
માહિતી મળતા જ સાયબર ક્રાઇમની ટીમ તરત જ બેંક પહોંચી અને દંપતી સાથે વાતચીત કરીને સમગ્ર હકીકત જાણી. પોલીસે તેમને સમજાવ્યું કે તેઓ ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ નામની સાયબર ઠગાઈનો ભોગ બન્યા છે અને કોઈપણ પ્રકારની રકમ કે સોનું ઠગોને ન આપવાની સલાહ આપી. પોલીસ અને બેંક કર્મચારીની સમયસરની કાર્યવાહીથી દંપતીનું સોનું અને રોકડ બંને સુરક્ષિત રહી શક્યાં.
નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીની સૂચના બાદ સક્રિય કાર્યવાહી
રાજ્યના નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ તાજેતરમાં સાયબર ફ્રોડના વધતા બનાવોને ધ્યાનમાં રાખીને વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ અને બેંક અધિકારીઓ સાથે સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી. તેમણે પોલીસને સ્પષ્ટ સૂચના આપી હતી કે સાયબર ગુનાનો ભોગ બનતા અથવા બનવાના જોખમમાં રહેલા નાગરિકોને તાત્કાલિક મદદ પહોંચાડવામાં આવે.
સાબરકાંઠાની આ ઘટનાને આવી જ ઝડપી સંકલિત કાર્યવાહીનું સફળ ઉદાહરણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ શું છે?
ડિજિટલ અરેસ્ટ’ એ સાયબર ઠગો દ્વારા અપનાવવામાં આવતી એવી છેતરપિંડી છે જેમાં તેઓ પોલીસ, CBI, ED, RBI અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીના અધિકારી હોવાનો દાવો કરીને લોકોને વીડિયો કોલ પર ડરાવે છે. તેઓ ખોટા કેસમાં ફસાવવાની ધમકી આપી બેંક ખાતામાંથી પૈસા ટ્રાન્સફર કરાવે છે અથવા કિંમતી વસ્તુઓ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ભારતીય કાયદા હેઠળ કોઈપણ પોલીસ અથવા સરકારી એજન્સી વીડિયો કોલ દ્વારા કોઈ વ્યક્તિને ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ કરતી નથી કે તપાસના નામે પૈસા અથવા સોનું માંગતી નથી.
પોલીસે નાગરિકોને કરી મહત્વની અપીલ
સાબરકાંઠા સાયબર ક્રાઇમ પોલીસે ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકોને સતર્ક રહેવાની અપીલ કરી છે. જો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ પોલીસ અથવા અન્ય સરકારી અધિકારી હોવાનું કહી વીડિયો કોલ પર ધમકી આપે અથવા પૈસા માંગે તો તેની વાતમાં વિશ્વાસ ન કરવો. આવી કોઈ ઘટના બને તો તરત જ સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર ફોન કરવો અથવા નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવી.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
તાજેતરના સમયમાં ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ના નામે દેશભરમાં અનેક લોકો સાથે કરોડો રૂપિયાની ઠગાઈ થઈ રહી છે. સાબરકાંઠાની આ ઘટના દર્શાવે છે કે બેંક કર્મચારીઓની સતર્કતા, પોલીસની ઝડપી કાર્યવાહી અને સમયસરની જાણકારીથી મોટી નાણાકીય છેતરપિંડી અટકાવી શકાય છે. આ કેસ અન્ય નાગરિકો માટે પણ ચેતવણીરૂપ છે કે કોઈપણ પ્રકારની ધમકીભરી વીડિયો કોલ અથવા પૈસાની માંગણીને ગંભીરતાથી ચકાસ્યા વગર સ્વીકારવી નહીં.