એક તરફ જ્યાં ભારત સહિત વિશ્વભરની સેન્ટ્રલ બેન્કો પોતાના ગોલ્ડ રિઝર્વ (સોનાના ભંડાર)માં સતત વધારો કરી રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ રશિયાએ લીધેલા એક આઘાતજનક નિર્ણયે ગ્લોબલ માર્કેટમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે. રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના નેતૃત્વ હેઠળ રશિયાએ પોતાના સોનાના ખજાનામાંથી અચાનક મોટા પાયે વેચાણ શરૂ કર્યું છે.
રશિયાએ લગભગ 50 હજાર કિલો (આશરે રૂ. 80,619 કરોડથી વધુ) સોનું વેચી નાખ્યું છે, જેના કારણે દેશનું ગોલ્ડ રિઝર્વ છેલ્લા 6 વર્ષની સૌથી નીચલી સપાટીએ પહોંચી ગયું છે.
સેન્ટ્રલ બેન્કના ચોંકાવનારા આંકડા
‘બેન્ક ઓફ રશિયા’ (Central Bank of Russia) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ-
ગોલ્ડ રિઝર્વમાં મોટો ઘટાડો: વર્ષની શરૂઆતથી ઓગસ્ટ સુધીમાં રશિયાના સોનાના ભંડારમાં 1.6 મિલિયન ઓંસ (આશરે 40,765 કિલોગ્રામ)નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
6 વર્ષનું તળિયું: હાલ રશિયા પાસે 73.2મિલિયન ઓંસ (આશરે 22.80 લાખ કિલોગ્રામ) સોનું બચ્યું છે, જે જાન્યુઆરી 2020 પછીની સૌથી ઓછી માત્રા છે.
મૂલ્યમાં કડાકો: છેલ્લા સાત મહિનામાં રશિયાના ગોલ્ડ રિઝર્વની વેલ્યુમાં આશરે 33.7 બિલિયન ડોલર (આશરે રૂ. 3.21 લાખ કરોડ)નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
સૌથી વધુ ગોલ્ડ રિઝર્વ ધરાવતા ટોપ-10 દેશો
દેશ સોનાનો ભંડાર (ટનમાં)
અમેરિકા 8,133
જર્મની 3,350
ઈટલી 2,452
ફ્રાન્સ 2,437
ચીન 2,436
રશિયા 2,283
સ્વિટ્ઝરલેન્ડ 1,040
ભારત 881
જાપાન 846
પોલેન્ડ 632
રશિયાના આ ઘટાડા છતાં પણ તે વિશ્વમાં સૌથી વધુ સોનું ધરાવતા દેશોની યાદીમાં છઠ્ઠા ક્રમે છે.
પોતાનો ખજાનો કેમ ખાલી કરી રહ્યું છે રશિયા?
આ મોટા પાયે વેચાણ પાછળનું મુખ્ય કારણ રશિયાની આર્થિક તંગી અને યુક્રેન યુદ્ધ છે.
આર્થિક પ્રતિબંધોનો બોજ: યુક્રેન સાથેના યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર ભારે આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે.
ઓઇલ અને ગેસની કમાણીમાં ઘટાડો: રશિયાની ઊર્જા ક્ષેત્રે થતી આવકમાં મોટો ઘટાડો થયો છે, જેનાથી દેશના બજેટમાં ખાધ (Budget Deficit) વધી છે.
નેશનલ વેલબીઇંગ ફંડનો ઉપયોગ: દેશનો દૈનિક ખર્ચ ચલાવવા અને આર્થિક ખાધ પૂરવા માટે રશિયા પોતાના ‘નેશનલ વેલબીઇંગ ફંડ’માંથી વિદેશી મંડળો અને સોનું વેચવા માટે મજબૂર બન્યું છે.
એક સમયે સૌથી મોટો ખરીદદાર હતું રશિયા
ઉલ્લેખનીય છે કે, 2020 પહેલાં ‘બેન્ક ઓફ રશિયા’ દુનિયામાં સોનાની સૌથી મોટી સરકારી ખરીદદાર બેન્ક હતી. રશિયા પોતાની જ ખાણોમાંથી નીકળતું મોટા ભાગનું સોનું પોતે જ ખરીદી લેતું હતું. પરંતુ 2020માં ખરીદી રોક્યા બાદ અને 2022ના યુદ્ધ પછી લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોને કારણે રશિયા આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં સીધું સોનું એક્સપોર્ટ કરી શકતું નહોતું.
ગ્લોબલ અને ભારતીય બજાર પર શું અસર પડશે?
રશિયા જે રીતે પોતાના અનામત ભંડારમાંથી સોનું બહાર કાઢીને ગ્લોબલ માર્કેટમાં ઠાલવી રહ્યું છે, તેનાથી માર્કેટમાં સોનાની સપ્લાય અચાનક વધી ગઈ છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જો રશિયા આ જ ગતિએ સોનાનું વેચાણ ચાલુ રાખશે, તો આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં મોટો ઘટાડો (Correction) જોવા મળી શકે છે. તેની સીધી અસર ભારતીય બજારો પર પણ પડી શકે છે અને સ્થાનિક સ્તરે પણ સોનાના ભાવ નીચે આવી શકે છે.