અમિત રાય, મુંબઈ મહારાષ્ટ્રમાં છૂટા ખાદ્ય તેલના વેચાણને લઈને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) ફરી એકવાર સક્રિય બન્યું છે. જોકે આ મામલે લોકોમાં ફેલાયેલી ગેરસમજ દૂર કરતાં FDA કમિશનર તુકારામ મુંધેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે છૂટા તેલના વેચાણ પર લાગુ નિયમ કોઈ નવો આદેશ નથી પરંતુ વર્ષ 2011થી જ અમલમાં છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સંસ્થાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને જરૂર પડે તો લાઇસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
મુંબઈ પ્રેસ ક્લબ ખાતે યોજાયેલી પત્રકાર પરિષદમાં FDA કમિશનર તુકારામ મુંધેએ ખાદ્ય સુરક્ષા, ખાદ્ય તેલના વેચાણ અને વિભાગની કાર્યવાહી અંગે મહત્વની માહિતી આપી હતી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે મહારાષ્ટ્રમાં છૂટા તેલના વેચાણને લઈને હાલમાં કોઈ નવો નિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યો નથી. આ સંબંધિત નિયમો વર્ષ 2011થી અમલમાં છે અને તેનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. મહારાષ્ટ્રને મળેલી કામચલાઉ છૂટ વર્ષ 2020માં સમાપ્ત થયા બાદ હવે કેન્દ્ર સરકારના નિયમો અનુસાર અમલીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. નિયમોનું પાલન નહીં કરનાર વેપારીઓ અને સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની પણ તેમણે ચેતવણી આપી હતી.
ભેળસેળની જૂની ઘટનાઓ બાદ કડક બન્યા નિયમો
તુકારામ મુંધેએ ખાદ્ય તેલમાં ભેળસેળના જોખમ અંગે વાત કરતાં ભૂતકાળની ગંભીર ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે 1988માં નવી દિલ્હીમાં તેલમાં ભેળસેળને કારણે આશરે 40 લોકોના મૃત્યુની ઘટના બની હતી. આવી ઘટનાઓ બાદ ખાદ્ય તેલના વેચાણ અને તેમાં ભેળસેળ રોકવા માટે નિયમોને વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા હતા. મુંધેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે એકવાર તેલનું પેકેજ ખોલવામાં આવે ત્યારબાદ તેમાં રહેલું તેલ છૂટા તેલની શ્રેણીમાં આવે છે. તેથી તેલ નિયમો અનુસાર પેક કરેલું અને કોઈપણ પ્રકારની ભેળસેળથી મુક્ત હોવું જરૂરી છે.
ગરીબ ગ્રાહકોને નુકસાન થશે તેવો દાવો ખોટો
છૂટા તેલ પરના નિયમોને કારણે ઓછી આવક ધરાવતા ગ્રાહકોને મુશ્કેલી પડશે તેવી ચર્ચા વચ્ચે FDA કમિશનરે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે બજારમાં નાના પેક ઉપલબ્ધ છે. તેમણે જણાવ્યું કે ગ્રાહકોની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને 200 મિલીલીટર સુધીના નાના પેક પણ ઉપલબ્ધ છે. તેથી પેકેજ્ડ તેલ સંબંધિત નિયમો ગરીબ અથવા ઓછી આવક ધરાવતા લોકોને નુકસાન પહોંચાડશે તેવો દાવો યોગ્ય નથી. તેમણે ગ્રાહકોને ખાદ્ય વસ્તુઓ ખરીદતી વખતે વધુ સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી અને ઉત્પાદનની માહિતી ચકાસ્યા વિના ખાદ્ય વસ્તુઓ ન ખરીદવા અપીલ કરી.
પેકેટ ખરીદતા પહેલાં આ માહિતી જરૂર તપાસો
મુંધેએ ગ્રાહકોને ખાદ્ય ઉત્પાદનો ખરીદતી વખતે પેકેટ પર આપવામાં આવેલી વિગતો ધ્યાનપૂર્વક તપાસવા જણાવ્યું હતું. ઉત્પાદન તારીખ, સમાપ્તિ તારીખ, પેકેજિંગ અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા જેવી બાબતોની ચકાસણી કરવી જરૂરી છે. તેમના મતે, લોકો અન્ય વસ્તુઓ ખરીદતી વખતે દુકાનદારને અનેક સવાલો પૂછે છે, તેવી જ રીતે ખોરાક અને પીણાં ખરીદતી વખતે પણ સવાલો પૂછવા જોઈએ. ગ્રાહકોએ તેઓ શું ખરીદી રહ્યા છે અને શું ખાઈ રહ્યા છે તેની પૂરતી માહિતી રાખવી જોઈએ. ખાદ્ય સુરક્ષા માત્ર સરકાર કે અધિકારીઓની જવાબદારી નથી, પરંતુ ગ્રાહકોની જાગૃતિ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.
3,500થી વધુ ખાદ્ય સંસ્થાઓનું નિરીક્ષણ
FDA કમિશનરે વિભાગની કાર્યવાહી અંગેના આંકડા પણ જાહેર કર્યા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ 31 જુલાઈ સુધીમાં 3,500થી વધુ ખાદ્ય સંબંધિત સંસ્થાઓનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે આશરે 3,100 ફાર્માસ્યુટિકલ સંસ્થાઓની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી. જુલાઈના અંત સુધીમાં 165 લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાંથી આશરે 100 કેસોમાં અપીલ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે જુલાઈ અને ઓગસ્ટના પ્રથમ સપ્તાહ દરમિયાન લગભગ 70 કેસોમાં રાહત આપવામાં આવી હતી. બાકીના કેસોમાં અંતિમ આદેશ મુજબ કાર્યવાહી ચાલી રહી છે.
લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ થયા બાદ સંસ્થાનું ફરી નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે અને સંબંધિત પક્ષને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે છે. જો ખામીઓ દૂર કરીને નિયમોનું પાલન કરવામાં આવે તો સસ્પેન્શન રદ થઈ શકે છે. પરંતુ નિયમોનું પાલન ન થાય તો લાઇસન્સ રદ કરવા સુધીની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. FDAએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જાહેર આરોગ્યને અસર કરતા ગંભીર કિસ્સાઓમાં ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા હેઠળ લાઇસન્સ તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવાની જોગવાઈ પણ છે. તેથી છૂટા તેલના વેપારીઓ સહિત ખાદ્ય વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા તમામ લોકો માટે નિયમોનું પાલન કરવું હવે વધુ મહત્વનું બની ગયું છે.