દુનિયામાં જ્યારે સૌથી મોટા દેશની વાત થાય છે ત્યારે સામાન્ય રીતે લોકોના મનમાં રશિયા અથવા કેનેડા જેવા દેશોના નામ આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે દુનિયાનું સૌથી મોટું રાજ્ય અથવા ઉપ-રાષ્ટ્રીય ક્ષેત્ર કયું છે? તેનો જવાબ કદાચ તમને આશ્ચર્યચકિત કરી શકે છે. આ વિસ્તાર એટલો વિશાળ છે કે તેનું ક્ષેત્રફળ ભારત જેવા સમગ્ર દેશ જેટલું છે, પરંતુ અહીંની વસ્તી ખૂબ જ ઓછી છે.દુનિયાનું સૌથી મોટું રાજ્ય સાખા રિપબ્લિક, યાકુતિયા (Sakha Republic, Yakutia) છે, જે રશિયાના સાઇબેરિયા વિસ્તારમાં આવેલું છે. ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ તેને દુનિયાનું સૌથી મોટું ઉપ-રાષ્ટ્રીય ક્ષેત્ર માનવામાં આવે છે. તેનું કુલ ક્ષેત્રફળ આશરે 30.8 લાખ ચોરસ કિલોમીટર છે. આટલા વિશાળ વિસ્તારમાં માત્ર આશરે 10 લાખ લોકો રહે છે.
આટલી ઓછી વસ્તીનું મુખ્ય કારણ અહીંનું અત્યંત ઠંડું હવામાન, મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ અને અનેક વિસ્તારોનું અત્યંત દૂર-દરાજ હોવું છે. તેની રાજધાની યાકુત્સ્ક છે, જેને દુનિયાના સૌથી ઠંડા મોટા શહેરોમાં ગણવામાં આવે છે.
સાખા રિપબ્લિક રશિયાના પૂર્વીય સાઇબેરિયામાં ફેલાયેલું છે. તેનો ઉત્તરીય ભાગ આર્કટિક મહાસાગરની નજીક છે, જ્યારે દક્ષિણ તરફ ગાઢ જંગલો અને પર્વતીય વિસ્તારો જોવા મળે છે. આ સમગ્ર વિસ્તારનો મોટો હિસ્સો આર્કટિક સર્કલની ઉપર આવેલો છે.
અહીંની ભૌગોલિક રચના ખૂબ જ વિશાળ અને અનોખી છે. એક તરફ બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો અને આર્કટિક ટુંડ્રા છે, તો બીજી તરફ દૂર-દૂર સુધી ફેલાયેલા ટાઇગા જંગલો જોવા મળે છે. અહીં લાપતેવ સમુદ્ર અને પૂર્વી સાઇબેરિયન સમુદ્ર જેવા દરિયાઈ વિસ્તારો પણ આવેલા છે. આ ઉપરાંત ન્યૂ સાઇબેરિયન દ્વીપસમૂહ પણ આ વિસ્તારનો જ ભાગ છે.
ભારતના ક્ષેત્રફળ જેટલો વિશાળ વિસ્તાર
સાખા રિપબ્લિકનું ક્ષેત્રફળ આશરે 30.8 લાખ ચોરસ કિલોમીટર છે. તેને સમજવા માટે ભારત સાથે સરખામણી કરીએ તો તેનો વિસ્તાર લગભગ ભારત જેટલો જ દેખાય છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્વના નકશા પર આ વિસ્તાર કોઈ નાના રાજ્યની જેમ નહીં, પરંતુ એક વિશાળ ભૂભાગ તરીકે જોવા મળે છે.
જોકે, આટલો મોટો વિસ્તાર હોવા છતાં અહીં વસ્તી ખૂબ ઓછી છે. આશરે 10 લાખ લોકોની વસ્તી પ્રમાણે અહીં વસ્તી ગીચતા લગભગ 0.32 વ્યક્તિ પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર છે. એટલે કે અહીંના અનેક વિસ્તારો એવા છે જ્યાં દૂર-દૂર સુધી માનવ વસાહત જોવા મળતી નથી.
સાખા રિપબ્લિકની ઓળખ માત્ર તેના વિશાળ ક્ષેત્રફળથી જ નહીં, પરંતુ કડકડતી ઠંડીથી પણ થાય છે. અહીં શિયાળા દરમિયાન તાપમાન ઘણી વખત -40 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જાય છે. રાજધાની યાકુત્સ્ક પણ તેની અત્યંત ઠંડી માટે દુનિયાભરમાં જાણીતી છે. આ વિસ્તારની જમીનનો મોટો ભાગ પરમાફ્રોસ્ટથી ઢંકાયેલો છે. એટલે કે જમીનની નીચેની માટી લાંબા સમય સુધી જામી ગયેલી રહે છે. અહીંનું હવામાન એટલું કઠોર છે કે લોકોના સામાન્ય જીવન ઉપરાંત પરિવહન વ્યવસ્થા પર પણ તેની મોટી અસર પડે છે.
કઠિન હવામાન અને ઓછી વસ્તી હોવા છતાં સાખા રિપબ્લિક કુદરતી સંસાધનોની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. અહીં હીરા, સોનું અને તેલ જેવા અનેક મૂલ્યવાન કુદરતી સંસાધનો મળી આવે છે. આ જ કારણસર રશિયાની અર્થવ્યવસ્થામાં પણ આ વિસ્તારની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. બીજી તરફ, તેનો મોટો હિસ્સો આજે પણ જંગલો, પર્વતો, બરફીલા મેદાનો અને અન્ય કુદરતી વિસ્તારોમાં ફેલાયેલો છે.