ઉત્તર પ્રદેશની રાજનીતિમાં રાજ્યસભા ચૂંટણીને લઈને ભાજપે મોટો નિર્ણય લીધો છે. 16 ઓક્ટોબરે યોજાનારી રાજ્યસભા ચૂંટણી માટે ભાજપે ઉત્તર પ્રદેશમાંથી 8 ઉમેદવારોના નામ જાહેર કર્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે પાર્ટીએ આ વખતે પોતાના હાલના રાજ્યસભા સભ્યોમાંથી કોઈને ફરી ઉમેદવારી આપી નથી અને મોટા ભાગે સંગઠન સાથે લાંબા સમયથી જોડાયેલા નવા ચહેરાઓ પર વિશ્વાસ મૂક્યો છે.ઉમેદવારોની પસંદગીમાં રાજકીય અનુભવ સાથે જાતિ અને પ્રાદેશિક સમીકરણોને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું હોવાનું રાજકીય વિશ્લેષણમાં માનવામાં આવી રહ્યું છે. ભાજપે જાહેર કરેલી યાદીમાં ધર્મપાલ સિંહ, રાધાકાંત ઓઝા, પ્રકાશ પાલ, વિદ્યાસાગર સોનકર, ગોપી કૃષ્ણ પાંડે, પ્રિયંકા સિંહ રાવત, રામ પ્રતાપ સિંહ ચૌહાણ અને શ્રુતિ ગંગવારનો સમાવેશ થાય છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં રાજ્યસભાની કુલ 10 બેઠકો ખાલી થવાની છે. ભાજપ હાલની વિધાનસભાકીય સ્થિતિને જોતા આમાંથી મોટી સંખ્યામાં બેઠકો જીતવાની સ્થિતિમાં છે. બીજી તરફ, ઉમેદવારોની પસંદગી આગામી 2027ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી હોવાની પણ ચર્ચા છે.
ભાજપે મોટા નામોને બદલે સંગઠનના ચહેરા પર મૂક્યો વિશ્વાસ
આ યાદીનું સૌથી મોટું રાજકીય પાસું એ છે કે, ભાજપે બહારના અથવા માત્ર રાષ્ટ્રીય સ્તરે જાણીતા ચહેરાઓ કરતાં ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠન માટે લાંબા સમયથી કામ કરનારા નેતાઓને પ્રાથમિકતા આપી છે. આ નિર્ણયને પાર્ટીની સંગઠનાત્મક વ્યૂહરચના સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહ્યો છે. બે મહિલા ચહેરાઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે, જ્યારે OBC અને દલિત સમુદાયના પ્રતિનિધિત્વને પણ યાદીમાં નોંધપાત્ર જગ્યા મળી છે. ઉમેદવારોની સામાજિક રચના પર નજર કરીએ તો યાદીમાં ત્રણ OBC, બે દલિત અને ત્રણ સામાન્ય વર્ગના ઉમેદવારો છે. OBC વર્ગમાં લોધ, પાલ અને કુર્મી પ્રતિનિધિત્વ જોવા મળે છે. સામાન્ય વર્ગમાં બ્રાહ્મણ અને રાજપૂત ચહેરાઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આ રીતે યાદી માત્ર રાજ્યસભા માટેની ઉમેદવારી નહીં પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશના વિવિધ સામાજિક વર્ગો સુધી રાજકીય સંદેશ પહોંચાડવાના પ્રયાસ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ સામાજિક સમીકરણો પાછળનો સત્તાવાર પક્ષીય કારણ પક્ષે વિગતવાર જાહેર કર્યો નથી.
ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યસભા ચૂંટણી : BJPએ 8 ઉમેદવાર જાહેર કર્યા, હરદીપ પુરી અને બી.એલ. વર્માને ટિકિટ નહીં!
ધર્મપાલ સિંહ: યોગી સરકરના મંત્રીથી રાજ્યસભા સુધી
ધર્મપાલ સિંહ ભાજપના અનુભવી નેતા છે અને ઉત્તર પ્રદેશની યોગી સરકારમાં કેબિનેટ મંત્રી તરીકે જવાબદારી સંભાળી ચૂક્યા છે. તેઓ બરેલીની આંવલા વિધાનસભા બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને લાંબા સમયથી રાજ્યની રાજનીતિમાં સક્રિય છે. તેઓ લોધ સમુદાયમાંથી આવે છે, જે OBC વર્ગમાં આવે છે. વિધાનસભામાં તેમનો લાંબો અનુભવ અને સંગઠન સાથેનો સંપર્ક તેમને ભાજપ માટે મહત્વપૂર્ણ ચહેરો બનાવે છે. ધર્મપાલ સિંહને ઉમેદવાર બનાવવાથી રુહેલખંડ વિસ્તારમાં ભાજપના સામાજિક આધારને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને લોધ સમાજમાં તેમની રાજકીય ઓળખને જોતા તેમની પસંદગી આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
પ્રિયંકા સિંહ રાવત: મહિલા અને દલિત ચહેરાને સ્થાન
પ્રિયંકા સિંહ રાવત ભાજપનો મહત્વપૂર્ણ મહિલા ચહેરો છે. તેઓ બારાબંકી લોકસભા બેઠક પરથી સાંસદ રહી ચૂક્યાં છે અને પાર્ટીના સંગઠનમાં પણ સક્રિય રહ્યા છે. તેઓ પાસી સમુદાયમાંથી આવે છે, જે ઉત્તર પ્રદેશના મહત્વપૂર્ણ દલિત સામાજિક વર્ગોમાંનો એક છે. અવધ ક્ષેત્રમાં પાસી મતદારોનું રાજકીય મહત્વ છે. તેથી પ્રિયંકા સિંહ રાવતને રાજ્યસભાની ઉમેદવારી આપવાથી ભાજપે એકસાથે મહિલા પ્રતિનિધિત્વ અને દલિત રાજકીય પહોંચનો સંદેશ આપ્યો છે. 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા આ પસંદગી પાર્ટીના સામાજિક સમીકરણમાં મહત્વની ગણાઈ રહી છે.
વિદ્યાસાગર સોનકર: સંગઠન સાથે લાંબા સમયથી જોડાયેલો દલિત ચહેરો
વિદ્યાસાગર સોનકર ઉત્તર પ્રદેશના ભાજપ સંગઠનમાં લાંબા સમયથી સક્રિય રહ્યા છે. તેઓ વિધાન પરિષદના સભ્ય રહી ચૂક્યા છે અને પાર્ટીમાં પ્રદેશ મહામંત્રી તથા અનુસૂચિત જાતિ મોરચા સાથે જોડાયેલી જવાબદારીઓ પણ સંભાળી ચૂક્યા છે. તેઓ ખટિક સમુદાયમાંથી આવે છે. પૂર્વાંચલમાં ભાજપના દલિત આધારને વધુ મજબૂત કરવાની દૃષ્ટિએ તેમની પસંદગી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખાસ કરીને સંગઠનાત્મક પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા દલિત નેતાને રાજ્યસભા માટે આગળ લાવીને ભાજપે પોતાના કેડર આધારને પણ મહત્વ આપ્યું છે.રામ પ્રતાપ સિંહ ચૌહાણ આગ્રા જિલ્લાના એત્માદપુર વિસ્તારના પૂર્વ ધારાસભ્ય છે અને હાલમાં ભાજપના પ્રદેશ સંગઠનમાં મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી ધરાવે છે. તેઓ લાંબા સમયથી પાર્ટીના સંગઠન સાથે જોડાયેલા છે અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપના સંગઠનાત્મક માળખામાં કામ કરી ચૂક્યા છે. તેઓ રાજપૂત સમુદાયમાંથી આવે છે. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને બ્રજ વિસ્તારમાં રાજપૂત મતદારોનું રાજકીય મહત્વ ધ્યાનમાં લેતાં તેમની પસંદગીને પાર્ટીના સામાજિક સંતુલનના ભાગરૂપે જોવામાં આવી રહી છે.
શ્રુતિ ગંગવાર: સંતોષ ગંગવારની પુત્રી, કુર્મી સમાજનું પ્રતિનિધિત્વ
શ્રુતિ ગંગવાર આ યાદીમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલા નવા ચહેરાઓમાંથી એક છે. તેઓ ઝારખંડના રાજ્યપાલ અને ઉત્તર પ્રદેશના વરિષ્ઠ નેતા સંતોષ ગંગવારની પુત્રી છે. ઉત્તર પ્રદેશ ભાજપમાં તેઓ સક્રિય મહિલા નેતા તરીકે ઓળખાય છે અને બરેલી-રુહેલખંડ વિસ્તારમાં તેમની રાજકીય સક્રિયતા રહી છે. તેઓ કુર્મી સમુદાયમાંથી આવે છે, જે OBC વર્ગનો મહત્વપૂર્ણ સામાજિક સમુદાય છે. આથી શ્રુતિ ગંગવારની પસંદગીમાં મહિલા પ્રતિનિધિત્વ સાથે OBC અને રુહેલખંડનું પ્રાદેશિક સમીકરણ પણ જોવા મળે છે.
પ્રકાશ પાલ: અતિ પછાત વર્ગ અને સંગઠનનો લાંબો અનુભવ
પ્રકાશ પાલ ઉત્તર પ્રદેશ ભાજપના સંગઠનમાં લાંબા સમયથી સક્રિય નેતા છે. તેઓ OBC મોરચા સાથે જોડાયેલી જવાબદારી સંભાળી ચૂક્યા છે અને કાનપુર-બુંદેલખંડ વિસ્તારમાં સંગઠનાત્મક ભૂમિકા ભજવી છે. તેમની રાજકીય સફર સંગઠનના નીચલા સ્તરથી શરૂ થઈને પ્રદેશ સ્તર સુધી પહોંચી છે. તેઓ પાલ અથવા ગડેરિયા સમુદાય સાથે જોડાયેલા OBC ચહેરા તરીકે જોવામાં આવે છે. ત્રણ દાયકાથી વધુ સમયથી સંગઠનમાં સક્રિય રહેલા નેતાને રાજ્યસભા માટે આગળ લાવવાથી ભાજપે પોતાના પરંપરાગત સંગઠન કેડરને પણ મહત્વ આપ્યું છે.
ગોપી કૃષ્ણ પાંડે અને રાધાકાંત ઓઝા પણ યાદીમાં
ગોપી કૃષ્ણ પાંડે ઉત્તર પ્રદેશ ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા છે અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ તથા અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે. તેઓ બ્રાહ્મણ સમુદાયના ચહેરા તરીકે ઓળખાય છે અને સંગઠનમાં વિવિધ જવાબદારીઓ નિભાવી ચૂક્યા છે. બલિયા જિલ્લાના રસડા વિસ્તાર સાથે તેમનો સંબંધ છે. પૂર્વાંચલમાં બ્રાહ્મણ મતદારો અને ભાજપના પરંપરાગત વૈચારિક આધારને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની પસંદગી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. રાધાકાંત ઓઝા વ્યવસાયે વકીલ છે અને પ્રયાગરાજ તથા અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના કાનૂની ક્ષેત્રમાં લાંબા સમયથી સક્રિય રહ્યા છે. તેઓ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ બાર એસોસિયેશનના અધ્યક્ષ પણ રહી ચૂક્યા છે. તેમની ઉમેદવારીથી ભાજપે કાનૂની અને પ્રબુદ્ધ વર્ગ સુધી પહોંચ વધારવાનો સંદેશ આપ્યો છે.
હરદીપ સિંહ પુરી અને બી.એલ. વર્માને ફરી તક નહીં
આ ઉમેદવારીમાં સૌથી વધુ ચર્ચાનો વિષય એ પણ છે કે, કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી અને બી.એલ. વર્માને ફરી રાજ્યસભાની ઉમેદવારી આપવામાં આવી નથી. બંનેની રાજ્યસભાની મુદત પૂર્ણ થવાની છે. ખાસ કરીને હરદીપ સિંહ પુરી જેવા મોટા કેન્દ્રીય નેતાનું નામ યાદીમાં ન હોવાને કારણે ભાજપની આગામી સંગઠનાત્મક અને કેન્દ્રીય રાજકીય વ્યૂહરચના અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જોકે, તેમને ઉમેદવારી ન આપવાનું ચોક્કસ કારણ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી. ઉત્તર પ્રદેશની 10 રાજ્યસભા બેઠકો માટે 16 ઓક્ટોબરે મતદાન થવાનું છે. ઉમેદવારી પ્રક્રિયાની અંતિમ તારીખ 6 ઓક્ટોબર છે, ત્યારબાદ ચકાસણી અને ઉમેદવારી પાછી ખેંચવાની પ્રક્રિયા થશે. ભાજપની વર્તમાન વિધાનસભાકીય તાકાતને જોતા પાર્ટી આઠ બેઠકો જીતવાની સ્થિતિમાં હોવાનું વિવિધ અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. બીજી તરફ, બાકીની બેઠકો માટે સમાજવાદી પાર્ટી સહિતના વિરોધ પક્ષોની વ્યૂહરચના પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
2027ની ચૂંટણી માટે ભાજપે અત્યારથી ગોઠવ્યું ગણિત?
રાજ્યસભાની આ યાદીને માત્ર ઉપલા ગૃહની ચૂંટણી પૂરતી મર્યાદિત રાખીને જોવી મુશ્કેલ છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં 2027માં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવાની છે અને ભાજપ માટે OBC, દલિત, બ્રાહ્મણ, રાજપૂત તથા મહિલા મતદારોનું સંતુલન અત્યંત મહત્વનું છે. આઠ ઉમેદવારોની સામાજિક અને પ્રાદેશિક પૃષ્ઠભૂમિ જોતા પાર્ટીએ અલગ-અલગ વર્ગોને પ્રતિનિધિત્વ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનું રાજકીય વિશ્લેષણમાં માનવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પસંદગીનો વાસ્તવિક રાજકીય ફાયદો આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કેટલો મળશે તે સમય જ બતાવશે. હાલ માટે એટલું સ્પષ્ટ છે કે ભાજપે રાજ્યસભાની આ ચૂંટણીમાં માત્ર જીતની સંભાવના નહીં પરંતુ સંગઠન, સામાજિક પ્રતિનિધિત્વ અને પ્રદેશવાર રાજકીય સંદેશ ત્રણે બાબતોને સાથે રાખીને ઉમેદવારો પસંદ કર્યા છે.