આજના ડિજિટલ યુગમાં UPI પેમેન્ટનો ઉપયોગ ખૂબ જ વધી ગયો છે. નાનાં કામથી લઈને મોટાં પેમેન્ટ માટે આપણે મોબાઈલ પર નિર્ભર થઈ ગયા છીએ. પરંતુ સુવિધાની સાથે જ સાયબર છેતરપિંડીના કિસ્સાઓ પણ રોકેટ ગતિએ વધી રહ્યા છે.
જો અચાનક તમારી જાણ બહાર તમારા બેંક ખાતામાંથી પૈસા ઉપડી જાય તો શું કરવું? આવો જ એક ચોંકાવનારો કિસ્સો પંજાબના ભટિંડામાંથી સામે આવ્યો છે.
અહીં એક ગ્રાહકના બેંક ખાતામાંથી માત્ર 5 મિનિટમાં 72,495 રૂપિયા ઉપડી ગયા હતા.
આ મામલે પંજાબ રાજ્ય ગ્રાહક આયોગે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. આયોગે બેંકની દલીલો ફગાવીને ગ્રાહકને પૂરેપૂરી રકમ વ્યાજ સાથે પરત કરવાનો કડક આદેશ આપ્યો છે. ચાલો જાણીએ આ સમગ્ર કેસની વિગત.
5 મિનિટમાં 11 વખત ટ્રાન્ઝેક્શન થયું
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ભટિંડામાં રહેતા વિજય કુમાર સાથે 4 જૂન, 2019 ના રોજ આ ચોંકાવનારી ઘટના બની હતી. બપોરે 1:06 થી 1:11 વાગ્યાની વચ્ચે તેમના મોબાઈલ પર ખાતામાંથી સતત પૈસા કપાવાના મેસેજ આવવા લાગ્યા.
આ માત્ર 5 જ મિનિટના ટૂંકા ગાળામાં એકપછી એક 11 વખત અનધિકૃત વ્યવહારો (Unauthorized transactions) થયા હતા. જેમાં 4,999 થી લઈને 10,000 રૂપિયા સુધીની રકમ ઉપાડવામાં આવી હતી.
ગ્રાહકે સતર્કતા દાખવીને તરત જ બેંક અધિકારીઓનો સંપર્ક કર્યો હતો અને પોતાનું ખાતું બ્લોક કરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આમ છતાં, 4 અને 5 જૂન દરમિયાન વિવિધ ડિજિટલ પેમેન્ટ એપ્સ મારફતે કુલ 72,495 રૂપિયા ઉપડી ગયા હતા. વિજય કુમારે ઘટનાના જ દિવસે બેંક અને પોલીસ સ્ટેશનમાં સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી દીધી હતી.
બેંકે પોતાના બચાવમાં શું દલીલ કરી?
આ કેસ જ્યારે ગ્રાહક સુરક્ષા આયોગમાં પહોંચ્યો ત્યારે બેંકે પોતાનો બચાવ કરતા કહ્યું કે, આ તમામ વ્યવહારો ગ્રાહકના MPIN (મોબાઈલ પર્સનલ આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર) દ્વારા જ ઓથોરાઈઝ કરવામાં આવ્યા હતા.
બેંકે દલીલ કરી કે ગ્રાહકે છેલ્લે 9 એપ્રિલ, 2019 ના રોજ પોતાનો MPIN બનાવ્યો હતો અને ત્યારપછી તેને ક્યારેય બદલવામાં આવ્યો ન હતો. આથી બેંકને એવી શંકા હતી કે ગ્રાહકે પોતે જ પોતાનો પિન કોઈની સાથે શેર કર્યો હશે અથવા તો તેમની બેદરકારીથી પિન લીક થયો હશે.
ગ્રાહક આયોગનો બેંકને જડબાતોડ જવાબ
પંજાબ રાજ્ય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગે બેંકની આ તમામ દલીલોને નામંજૂર કરી દીધી હતી. આયોગે સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું કે માત્ર MPIN નો ઉપયોગ થયો છે, તે વાતથી એ સાબિત નથી થતું કે ગ્રાહકે પોતે જ વ્યવહાર કર્યો છે અથવા ચોરી ગ્રાહકની બેદરકારીને કારણે થઈ છે.
બેંક ગ્રાહકની ભૂલ કે બેદરકારી સાબિત કરતો કોઈ જ નક્કર પુરાવો રજૂ કરી શકી ન હતી. પોતાના ચુકાદામાં આયોગે 6 જુલાઈ, 2017 ના રોજ બહાર પડેલા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના પરિપત્રનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
આ નિયમ મુજબ, જો કોઈ ગ્રાહક તેના ખાતામાંથી થયેલા અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શનની ફરિયાદ નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં નોંધાવી દે, તો તેને તે નુકસાન માટે જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. વિજય કુમારે સમયસર ફરિયાદ કરી હોવાથી તેઓ વળતરના સંપૂર્ણ હકદાર છે.જિલ્લા આયોગના નિર્ણયને માન્ય રાખતા રાજ્ય ગ્રાહક આયોગે બેંકને આદેશ આપ્યો છે કે તે ગ્રાહકના ખાતામાંથી કપાયેલા 72,495 રૂપિયા યોગ્ય વ્યાજ સાથે પરત કરે.
આ ઉપરાંત, ગ્રાહકને પડેલી માનસિક હાલાકી માટે વળતર પેટે 5,000 રૂપિયા અને કાનૂની કાર્યવાહીના ખર્ચ પેટે બીજા 5,000 રૂપિયા ચૂકવવાનો પણ બેંકને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ ચુકાદો એ તમામ સામાન્ય નાગરિકો માટે એક મોટું ઉદાહરણ છે જેઓ ઓનલાઈન ફ્રોડનો શિકાર બને છે. જો તમારી સાથે પણ આવી કોઈ ઘટના ઘટે, તો ગભરાયા વિના તાત્કાલિક તમારી બેંક અને સાયબર ક્રાઈમ સેલમાં રિપોર્ટ કરવો જોઈએ, જેથી તમારા પૈસા પાછા મેળવવાનો રસ્તો ખુલ્લો રહે.