દેશભરની સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષકોની ભરતી પ્રક્રિયા, પાત્રતાના માપદંડો અને શિક્ષક પાત્રતા પરીક્ષણ (TET) ના નિયમોમાં હવે નોંધપાત્ર ફેરફારો થવા જઈ રહ્યા છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષક શિક્ષણ પરિષદ (NCTE) દ્વારા 4 વર્ષનો સંકલિત શિક્ષક શિક્ષણ કાર્યક્રમ (ITEP) પૂર્ણ કરનારા વિદ્યાર્થીઓને પણ સરકારી શાળામાં શિક્ષકની ભરતી અને TET પરીક્ષાઓ માટે લાયક ગણવા માટે નિયમોમાં સુધારાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.આ માટે NCTE એ બે ઉચ્ચ-સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિઓની રચના પણ કરી દીધી છે. સરકાર દ્વારા આ પગલું એટલા માટે લેવામાં આવી રહ્યું છે કારણ કે વર્ષ 2023-24 ના સત્રમાં શરૂ થયેલા ITEP કોર્સની પ્રથમ બેચ 2027 માં સ્નાતક થવાની છે. તેથી, પ્રથમ બેચના સ્નાતકો બહાર પડે તે પહેલાં જ ભરતીના નિયમો અને પાત્રતા પરીક્ષણના માપદંડોમાં જરૂરી ફેરફારો પૂર્ણ કરવાની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે.
NEP 2020 નો ITEP કોર્સ શું છે અને તેનું લક્ષ્ય શું છે?
NCTE દ્વારા વર્ષ 2023-24 ના શૈક્ષણિક સત્રમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 હેઠળ અમલમાં મુકવામાં આવેલા નવા 5+3+3+4 ના માળખા અનુસાર શિક્ષકોને તૈયાર કરવા માટે ખાસ ITEP કોર્સ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ નવું માળખું શાળા શિક્ષણને કુલ ચાર તબક્કામાં વિભાજીત કરે છે.
આ ચાર તબક્કામાં ફાઉન્ડેશન સ્ટેજ (5 વર્ષ) (3 થી 8 વર્ષની વયના બાળકો માટે), પ્રિપેરેટરી સ્ટેજ (3 વર્ષ) (8 થી 11 વર્ષની વયના બાળકો માટે), મિડલ સ્ટેજ (3 વર્ષ) (11 થી 14 વર્ષની વયના બાળકો માટે), અને સેકન્ડરી સ્ટેજ (4 વર્ષ) (14 થી 18 વર્ષની વયના યુવાનો માટે) નો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 મુજબ, આ 4 વર્ષનો ITEP કોર્સ 2030 સુધીમાં શાળામાં શિક્ષક બનવા માટે લઘુત્તમ ફરજિયાત લાયકાત બની જશે.
ITEP કોર્સ B.Ed. થી કઈ રીતે અલગ પડે છે?
અગાઉના નિયમો મુજબ, ઉમેદવારોએ ધોરણ 12 પાસ કર્યા પછી 3 વર્ષનું ગ્રેજ્યુએશન (સ્નાતક) પૂર્ણ કરવું પડતું હતું અને ત્યારબાદ 2 વર્ષનો B.Ed. અથવા D.El.Ed. નો કોર્સ કરવો પડતો હતો. જેમાં વિદ્યાર્થીને કુલ 5 વર્ષનો સમય લાગતો હતો.
જોકે, નવા નિયમ અનુસાર ITEP વિદ્યાર્થીઓ 12મા ધોરણ પછી સીધા જ 4 વર્ષમાં તેમની અંડરગ્રેજ્યુએટ (સ્નાતક) અને શિક્ષક શિક્ષણની ડિગ્રીઓ એકસાથે પૂર્ણ કરી શકશે. NCTE ના 12 ઓક્ટોબરના આદેશ અનુસાર, દેશભરની 409 ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને ITEP અભ્યાસક્રમો ઓફર કરવા માટે મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે. આ સંસ્થાઓમાં 777 એકમો હેઠળ કુલ 38,850 બેઠકો માટે પ્રવેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે.
બે ઉચ્ચ-સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિઓની રચના
NCTE દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આદેશો અનુસાર, રચાયેલી બંને સમિતિઓ હાલના નિયમોની ઝીણવટભરી સમીક્ષા કરશે અને શિક્ષક ભરતી તેમજ TET ની માર્ગદર્શિકામાં સુધારાનો ડ્રાફ્ટ (મુસદ્દો) તૈયાર કરશે. ભૂતપૂર્વ IAS અધિકારી પ્રોફેસર નિર્મલજીત સિંહ કલસીની અધ્યક્ષતામાં બનેલી પ્રથમ સમિતિ શિક્ષકોની ભરતીના નિયમોમાં સુધારો કરવાનું કામ કરશે.
આ પ્રથમ સમિતિ NCTE ના 2014 ના ભરતી પાત્રતાના નિયમોમાં એવો સુધારો કરશે કે જેથી ITEP ને માન્ય લઘુત્તમ લાયકાત તરીકે સમાવી શકાય. બીજી તરફ, દિલ્હી યુનિવર્સિટીના નિવૃત્ત પ્રોફેસર ચાંદ કિરણ સલુજાની અધ્યક્ષતામાં બનેલી બીજી સમિતિ, ITEP સ્નાતકોને શિક્ષક પાત્રતા પરીક્ષામાં બેસવા માટે લાયક બનાવવા માટે હાલની CTET અને રાજ્ય કક્ષાની STET માર્ગદર્શિકાઓની સમીક્ષા કરશે.