રિયો ટિંટો નામની કંપની પશ્ચિમી ઑસ્ટ્રેલિયાના પિલબારા ક્ષેત્રમાં ઝેરી કેન ટોડ (એક પ્રકારનો દેડકો)નો પ્રવેશ રોકવા માટે લાખો ડૉલર ખર્ચી રહી છે.
ખનન કંપની ત્યાં લોહ અયસ્કની ખાણો ચલાવે છે.
રિયો ટિંટો પર્થસ્થિત કર્ટિન યુનિવર્સિટી અને અન્ય સંસ્થાનોના સહયોગથી 28 મિલિયન ઑસ્ટ્રેલિયન ડૉલર (લગભગ 185 કરોડ રૂપિયા) ખર્ચ કરશે.આ રકમ વડે રિયો ટિંટોનો ઉદ્દેશ ‘દેડકા નિયંત્રણ ક્ષેત્ર’ સ્થાપિત કરવાનો અને આ હાનિકારક દેડકાને દક્ષિણની તરફ ફેલતો રોકવાનો છે.
જોકે, કેન ટોડ રિયો ટિંટોના વ્યવસાય માટે પ્રત્યક્ષપણે ખતરો નથી, પરંતુ તેનું ઝેર સ્થાનિક વન્ય જીવો માટે ઘાતક છે.
પિલબારાની ઇકૉસિસ્ટમ પણ ખતરામાં છે.
રિયો ટિંટોએ પહેલાં પણ પિલબારામાં લોહ અયસ્ક ભંડાર ઉપર સ્થિત બે આદિવાસી પહાડી શેલ્ટરોને નષ્ટ કરવા બદલ ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
આ નિર્ણયના કારણે કંપનીના તત્કાલીન મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારીને પોતાનું પદ ગુમાવવું પડ્યું હતું.
સમગ્ર દેશમાં તેનો ખૂબ વિરોધ થયો અને બાદમાં રિયો ટિંટોએ સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયોનો વિશ્વાસ ફરીથી સંપાદિત કરવા માટે કામ કરવાનો વાયદો કર્યો.
ઑસ્ટ્રેલિયાના ન્યાંગુમાર્ટા વૉરેન આદિવાસી રિઝર્વમાં રેન્જર તરીકે તહેનાત રોબર્ટા ઇન્ટરે કહ્યું, “કેન ટોડ પાણી અને પ્રાણીઓને નષ્ટ કરી રહ્યા છે. જ્યારે તે આપણા ક્ષેત્રની નજીક આવે ત્યારે અમે તેને રોકવા માટે ત્યાં હાજર રહેવા માગીએ છીએ. અમે નથી ઇચ્છતા કે અમારું ક્ષેત્ર નષ્ટ થઈ જાય.”
આ યોજના અંતર્ગત ગ્રેટ સેન્ડી રણ અને હિંદ મહાસાગર વચ્ચે 7,500 વર્ગ કિમી જમીન પર એક બંધ બાંધવામાં આવશે, જેથી દેડકાને પાણી સુધી પહોંચતા અટકાવી શકાય.
સૂકા મહિનાઓ દરમિયાન જીવિત રહેવા માટે કેન ટોડને દર થોડા દિવસે પાણીની જરૂર પડે છે.
જ્યારે પ્રાકૃતિક જળ સ્રોત ઉપલબ્ધ નથી હોતા ત્યારે આ દેડકા પશુપાલન અને સિંચાઈના ઉદ્દેશથી બનાવાયેલા કૃત્રિમ જળસ્રોતો પર આધારિત રહે છે.
આ રકમનો ઉપયોગ તેને બંધ, જળસંગ્રહ અને અન્ય અંડરગ્રાઉન્ડ જળ સ્રોતો સુધી પહોંચતાં અટકાવવા માટે કરાશે. પાંચ વર્ષનો આ પ્રોજેક્ટ વર્ષ 2027માં શરૂ થવાનો છે.
જો કેન ટોડ પિલબારામાં ઘૂસી જાય, તો ત્યાંની ઘણી દેશી પ્રજાતિઓ લુપ્તપ્રાય થઈ જશે.
શેરડીના પાકમાં કેટલીક જીવાતને નિયંત્રિત કરવા માટે વર્ષ 1935માં ઑસ્ટ્રેલિયામાં કેન ટોડને લાવવામાં આવ્યા હતા.
એ સમયથી તે ધીરે ધીરે દેશના ઉત્તર ભાગમાં પશ્ચિમની ઓર વિસ્તરી રહ્યા છે.ઑસ્ટ્રેલિયામાં ઉત્તર કૉલ પ્રજાતિના જંગલી ભૂંડ શેરડીના દેડકાને કારણે ખતરામાં છે
ઑસ્ટ્રેલિયન સરકારના આંકડા અનુસાર, એ પોતાની સીમા વિસ્તારી રહ્યા છે, અને દર વર્ષે 40-60 કિમીનો પ્રવાસ ખેડી રહ્યા છે.
આ દેડકાની સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે કોઈ શિકારી નથી. આ સિવાય, એ પોતાના રક્ષણ માટે ઝેરનો ઉપયોગ કરે છે.
કર્ટિન યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર બેન ફિલિપ્સે કહ્યું કે જો તેમને આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરવાથી ન રોકવામાં આવ્યા, તો તે આગામી બે દાયકાની અંદર પિલબારા સુધી પહોંચી જશે.
તેમણે કહ્યું, “આ સંરક્ષણ ક્ષેત્ર વિશ્વની સૌથી ખતરનાક પ્રજાતિઓ પૈકી એક કેન ટોડના પ્રસારને રોકવા અને તેના ક્ષેત્રના અદ્વિતીય વન્ય જીવોના રક્ષણની એક દુર્લભ તક છે.”