ભારતમાં આજકાલ સોલર પેનલનો ક્રેઝ ખૂબ જ વધી ગયો છે. વધતા જતા વીજળીના બિલમાંથી રાહત મેળવવા માટે લોકો પોતાના ઘરો અને ઓફિસો પર સોલર સિસ્ટમ ઇન્સ્ટોલ કરાવવા તરફ વળી રહ્યા છે. પરંતુ આ બધા વચ્ચે એક એવા સમાચાર પણ સામે આવ્યા છે જે થોડી ચિંતા વધારી શકે છે. એવું અનુમાન લગાવવામાં આવી રહ્યું છે કે આવનારા સમયમાં સોલર પેનલ મોંઘા થઈ શકે છે, અને તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ ચીનનો એક મહત્વનો નિર્ણય છે.ચીને સોલર પેનલ બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી લગભગ 12 જેટલી મહત્વપૂર્ણ ટેકનોલોજીના નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો અથવા કડક નિયંત્રણો લાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. ચીનના આ પગલાથી ભારત જેવા દેશોમાં સોલર પેનલના ઉત્પાદન પર મોટી અસર પડી શકે છે. જો કે, સામાન્ય ગ્રાહકો માટે હાલ રાહતના સમાચાર એ છે કે ઘરોની છત પર સોલર લગાવવા માટે હાલ તરત જ કોઈ મોટો ભાવવધારો થવાની શક્યતા ઓછી છે.
ચીનની અંદરખાને શું રણનીતિ ચાલી રહી છે?
વૈશ્વિક સ્તરે ચીન સોલર પેનલ અને તેનાથી જોડાયેલી ટેકનોલોજીનું ઉત્પાદન કરતો સૌથી મોટો દેશ છે. ભારત સહિત દુનિયાના ઘણા મોટા દેશો સોલર પેનલ બનાવવા માટે મોટાપાયે ચીનની મશીનરી અને ટેકનોલોજી પર નિર્ભર છે.
હવે ચીને સોલર પેનલ નિર્માણ સાથે જોડાયેલી ખાસ ટેકનોલોજીના નિકાસ પર અંકુશ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
સોલર સેલ બનાવવા માટેની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી.
સિલિકોન વેફર (Silicon Wafer) તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ.
પોલીસીલિકોન (Polysilicon) ના ઉત્પાદનની ટેકનોલોજી.
નવીનતમ TOPCon અને HJT જેવી એડવાન્સ્ડ સોલર સેલ ટેકનોલોજી.
જો કે, આ હાલમાં માત્ર એક પ્રસ્તાવ જ છે અને તેના પર હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી. ચીન સરકાર દ્વારા આ પ્રસ્તાવ પર સંબંધિત કંપનીઓ અને લોકો પાસેથી 15 નવેમ્બર 2026 સુધીમાં સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે. સૌથી રાહતની વાત એ છે કે ચીને તૈયાર સોલર પેનલના નિકાસ પર કોઈ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો નથી, પરંતુ ચિંતાનો મુખ્ય વિષય પેનલ બનાવવાની ‘ટેકનોલોજી’ અને મશીનરીને લઈને છે.
શું ભારતમાં સોલર સિસ્ટમ મોંઘી થઈ જશે?
જે લોકો પોતાના ઘરની છત પર સોલર સિસ્ટમ લગાવવાનું વિચારી રહ્યા છે, તેમના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારતમાં સોલર પેનલ મોંઘા થશે?
નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રસ્તાવથી હાલમાં ભારતીય બજારમાં સોલર સિસ્ટમના ભાવમાં કોઈ અચાનક મોટો ઉછાળો આવે તેવી શક્યતા નહિવત છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતમાં પણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોલર પેનલ બનાવવાની ક્ષમતામાં ખૂબ જ ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. ભારત સરકાર દેશના સોલર ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ખાસ કરીને ‘PM સૂર્ય ઘર મફત પાવર પ્લાન’ જેવી લોકપ્રિય યોજનાઓને કારણે દેશમાં સોલરની માંગ સતત વધી છે અને સ્થાનિક ઉત્પાદકો તેને પહોંચી વળવા સક્ષમ બની રહ્યા છે.
ભારતે સોલર ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવું કેમ જરૂરી છે?
ચીનના આ પ્રકારના પગલાંઓ સાબિત કરે છે કે ભારતે હવે સોલર ઉદ્યોગમાં માત્ર બીજા દેશો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સંપૂર્ણપણે ‘આત્મનિર્ભર’ બનવું પડશે. દેશમાં માત્ર વિદેશી મશીનોથી ચાલતી ફેક્ટરીઓ સ્થાપિત કરી દેવાથી વાત નહીં બને, પરંતુ ભારતે પોતાની સ્વદેશી ટેકનોલોજી વિકસાવવી પડશે.
આ માટે રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (R&D – સંશોધન અને વિકાસ) પાછળ મોટાપાયે રોકાણ કરવું અનિવાર્ય છે. જો ભારત આ દિશામાં ઝડપથી કામ કરશે, તો ભવિષ્યમાં સોલર સેલ અને પેનલ ઉત્પાદન માટે ચીન પરની આપણી નિર્ભરતા હંમેશાં માટે ઘટી જશે અને આપણું ગ્રીન એનર્જી મિશન વધુ મજબૂત બનશે.