ગુજરાતનું ઊંઝા શહેર તેના જીરું અને વરિયાળીના ઉત્પાદન અને વેપાર માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. અહીંની APMCમાંથી મસાલાની નિકાસ સમગ્ર વિશ્વમાં થાય છે. જોકે, તાજેતરમાં ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગે ઊંઝામાં મસાલાની ભેળસેળના એક મોટા કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો છે, જેણે આ પ્રતિષ્ઠિત માર્કેટના નામ પર કલંક લગાવ્યું છે અને ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કર્યું છે.કૌભાંડમાં કેટલાક લેભાગુ તત્વો દ્વારા સસ્તી અને ગુણવત્તા વગરની વરિયાળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ વરિયાળી પર અખાદ્ય કલર અને ગોળની રસીનો ઢોળ ચડાવીને તેને લીલીછમ અને આકર્ષક બનાવવામાં આવે છે, જેથી તે તાજી અને મોંઘી વરિયાળી જેવી દેખાય. આ પ્રક્રિયા સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત હાનિકારક છે, કારણ કે તેમાં વપરાતા કલર અને રસાયણો શરીરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ભેળસેળ કરનારાઓ વરિયાળીના દાણા પર ગ્રે કલર કરીને તેને જીરા તરીકે પણ ઊંચા ભાવે વેચવાનો કાળો કારોબાર ચલાવે છે. જીરું અને વરિયાળીના દાણાની સાઈઝ લગભગ સરખી હોવાથી ગ્રાહકો માટે ઓળખવું મુશ્કેલ બને છે. આ રીતે, 1200 રૂપિયા પ્રતિ 20 કિલોમાં વેચાતી સસ્તી વરિયાળીને જીરાના ભાવે (જે 8000 રૂપિયા સુધી હોઈ શકે છે) વેચીને ગેરકાયદેસર નફો કમાવવામાં આવે છે. આ પ્રવૃત્તિ ગ્રાહકો સાથે નાણાકીય છેતરપિંડી ઉપરાંત, તેમને અશુદ્ધ અને હાનિકારક ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે.
APMC ચેરમેન અને અધિકારીઓના નિવેદનો
ઊંઝા APMCના ચેરમેન દિનેશ પટેલના જણાવ્યા મુજબ, ખેડૂતો દ્વારા માર્કેટયાર્ડમાં લાવવામાં આવતો માલ સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ હોય છે. ભેળસેળની પ્રવૃત્તિઓ મુખ્યત્વે APMCમાંથી માલ લઈ ગયા પછી પ્રોસેસિંગ હાઉસમાં થાય છે. જ્યાં સસ્તી વરિયાળીને કેમિકલ અને કલરથી પ્રોસેસ કરીને મોંઘા ભાવે વેચવામાં આવે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા ભેળસેળિયા તત્વોને રોકવા માટે APMC સક્રિય છે અને જો કોઈ વેપારી સામે ભેળસેળ સાબિત થશે, તો તેના લાયસન્સ રદ્દ કરવા સુધીની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગ પણ આવા કૌભાંડો પર નજર રાખી રહ્યું છે અને સમય સમય પર દરોડા પાડી કાર્યવાહી કરી રહ્યું છે.
ગ્રાહકો માટે જાગૃતિ અને પરીક્ષણની રીત
આ પ્રકારની ભેળસેળને રોકવા માટે ગ્રાહક જાગૃતિ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. દિનેશ પટેલ અને નિષ્ણાતોએ ગ્રાહકોને ઘરે બેઠા મસાલાની શુદ્ધતા ચકાસવાની સરળ રીત જણાવી છે.
વરિયાળી અને જીરાની શુદ્ધતા ચકાસવી: એક ગ્લાસ પાણીમાં થોડી વરિયાળી અથવા જીરું નાખો. જો તે ભેળસેળયુક્ત હશે, તો તરત જ પાણીમાં કલર છૂટો પડશે અને પાણી લીલા કે ભૂખરા રંગનું બનશે. શુદ્ધ મસાલા કલર છોડતા નથી.
સ્વાદ અને સુગંધ: ભેળસેળયુક્ત વરિયાળીમાં કેમિકલ જેવો સ્વાદ આવશે, જ્યારે શુદ્ધ વરિયાળીનો સ્વાદ મીઠો અને સુગંધિત હોય છે.
પેકિંગ અને સોર્સ: પેકેટવાળા મસાલા ખરીદતી વખતે પણ સોર્સ અને એક્સપાયરી ડેટ તપાસો. ઘરે લાવ્યા પછી પણ ઉપર જણાવેલી રીતે ચકાસણી કરો.ગ્રાહકને કોઈ મસાલામાં ભેળસેળ જણાય, તો તેણે તાત્કાલિક તે દુકાનદારને પરત આપવો અને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગને તેની જાણ કરવી. લોકો જેટલા જાગૃત થશે, તેટલો જ આ ભેળસેળનો કાળો કારોબાર અટકશે. આ માત્ર વેપારીઓની નહીં, પણ સમાજ અને સરકારની પણ સહિયારી જવાબદારી છે કે આપણે સૌ ભેગા મળીને આ ભેળસેળિયા તત્વોને દામીએ અને આપણા સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરીએ.