મહારાષ્ટ્રમાં મસાલામાં ભેળસેળ, પ્રતિબંધિત રંગોના ઉપયોગ અને અસ્વચ્છ રીતે મસાલાના ઉત્પાદન પર લગામ લગાવવા માટે ખાદ્ય અને ઔષધ પ્રશાસન એટલે કે FDA દ્વારા કડક અનુપાલન આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા આયુક્ત તુકારામ મુંઢેની સૂચના પર જાહેર આ આદેશ હેઠળ મસાલાના ઉત્પાદનથી લઈને પેકેજિંગ, સંગ્રહ, પરિવહન અને વેચાણ સુધી દરેક સ્તરે નિયમોનું પાલન અનિવાર્ય રહેશે.હળદર, મરચું, ધાણા, જીરું, મરી, ગરમ મસાલો સહિત તમામ પ્રકારના મસાલા વેપારીઓ પર આ આદેશ લાગુ થશે.
મસાલામાં ભેળસેળ અને પ્રતિબંધિત રંગો પર કડકાઈ
FDAએ મેટાનિલ યેલો, રોડામાઈન બી, સુડાન ડાઈ અને લેડ ક્રોમેટ જેવા પ્રતિબંધિત રંગોના ઉપયોગ પર સખત રોક લગાવી છે. મસાલામાં ઈંટનો ભૂકો, ચોક પાવડર, લાકડાનો વેર, બાહ્ય સ્ટાર્ચ અથવા અન્ય ભેળસેળ યુક્ત પદાર્થો મિલાવીને માત્રા વધારવા પર પણ કાર્યવાહી થશે. ઓછી ગુણવત્તાવાળા મસાલાઓને મિલાવવા અને જે મસાલાઓમાંથી તેમનું સત્વ કાઢી લેવામાં આવ્યું છે, તેમને વેચવા પર પણ પ્રતિબંધ છે.
ખુલ્લા મસાલા પાવડરના વેચાણ પર રોક
ભેળસેળ અને દૂષિત થવાના જોખમને ઘટાડવા માટે ખુલ્લા અને વગર પેકિંગવાળા મસાલા પાવડર તથા મિશ્રિત મસાલાના વેચાણ પર રોક લગાવવામાં આવી છે. મસાલાઓને ઉત્પાદન સ્થળ પર જ યોગ્ય રીતે પેક અને સીલ કરવા પડશે. પેકેટ પર ઉત્પાદ સામગ્રી, ઉત્પાદકનું વિવરણ, FSSAI લાયસન્સ નંબર, બેચ નંબર, નિર્માણ અથવા પેકિંગની તારીખ અને ઉપયોગની અંતિમ તારીખ અથવા ‘બેસ્ટ બિફોર’ ની જાણકારી આપવી અનિવાર્ય રહેશે. વગર પ્રમાણે મસાલાઓને શુદ્ધ, પ્રાકૃતિક કે ઓર્ગેનિક જણાવવા અને સ્વાસ્થ્ય લાભના ભ્રામક દાવા કરવા પર પણ કાર્યવાહી થશે.
ઉત્પાદનથી લઈને કર્મચારીઓની સ્વચ્છતા સુધીના નિયમ સખત
મસાલાઓને જાહેર રસ્તાઓ, ટારકોલવાળી સપાટીઓ, નાળીઓ, કચરાપેટીઓ અથવા પશુઓના વાડાઓ પાસે સૂકવવા પર રોક છે. ઉત્પાદન અને સંગ્રહની જગ્યા સાફ, સૂકી, કીટક-મુક્ત અને દૂષણથી સુરક્ષિત હોવી જોઈએ. મસાલાઓની સાથે રસાયણ, કીટનાશક અને ઔદ્યોગિક રંગ રાખવાની મંજૂરી નહીં હોય. વેપારીઓ પાસે વૈધ FSSAI લાયસન્સ અથવા રજીસ્ટ્રેશન હોવું જરૂરી છે. માત્ર ટ્રેડ લાયસન્સના આધારે મસાલાનું ઉત્પાદન કે પીસણી કરી શકાશે નહીં. ખાદ્ય કર્મચારીઓની મેડિકલ ફિટનેસ, વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા, પ્રશિક્ષણ અને ફૂડ સેફટી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમનું પાલન પણ અનિવાર્ય છે. મસાલાઓની સ્ટરલાઈઝેશન પ્રક્રિયામાં એથિલીન ઓક્સાઈડના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભેળસેળ મળવા પર ઉત્પાદક સુધી પહોંચશે તપાસ
FDAના આદેશ મુજબ, ભેળસેળવાળા મસાલા મળવા પર કાર્યવાહી માત્ર દુકાનદાર પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં. મસાલાના મૂળ ઉત્પાદક, પીસણી અને મિક્સિંગ યુનિટ, રી-પેકિંગ કરનાર વેપારી, સપ્લાયર અને પ્રતિબંધિત રંગ કે ભેળસેળ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા પદાર્થો ઉપલબ્ધ કરાવનારાઓ સુધી તપાસ કરવામાં આવશે. આ માટે ખરીદ-વેચાણના બિલ, ઉત્પાદન રેકોર્ડ, બેચ નંબર અને કાચા માલ તથા તૈયાર ઉત્પાદનની માત્રાનું મિલાન કરવામાં આવશે. ગંભીર ઉલ્લંઘન પર મસાલા જપ્ત કરવા, વેચાણ રોકવા, બજારમાંથી ઉત્પાદન પાછા મંગાવવા, લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કે રદ કરવા અને અદાલતમાં મુકદમ ચલાવવા જેવી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ઉલ્લંઘન પર જેલ અને દંડની જોગવાઈ
પ્રેસ નોટમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક અધિનિયમ, 2006 હેઠળ અલગ-અલગ ઉલ્લંઘનો માટે સજા અને દંડનો પણ ઉલ્લેખ છે. અસુરક્ષિત ભોજનના સેવનથી મૃત્યુ થવા પર કલમ 59(1) હેઠળ ઓછામાં ઓછી 7 વર્ષની કેદ, જેને આજીવન કારાસવાસ સુધી વધારી શકાય છે, અને ઓછામાં ઓછા 10 લાખ રૂપિયા દંડની જોગવાઈ જણાવવામાં આવી છે. ગંભીર ઈજાના મામલામાં 6 વર્ષ સુધીની કેદ અને 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ, જ્યારે અન્ય ઈજાના મામલામાં 1 વર્ષ સુધીની કેદ અને 3 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડનો ઉલ્લેખ છે. વૈધ લાયસન્સ વગર વેપાર કરવા પર 6 મહિના સુધીની કેદ અને 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. ઘટીયા ગુણવત્તા, ખોટી લેબલિંગ અને ભ્રામક જાહેરાતો માટે પણ અલગ-અલગ દંડ જણાવવામાં આવ્યા છે.
નાગરિકો અહીં કરી શકે છે ફરિયાદ
FDA એ રાજ્યના તમામ સંબંધિત અધિકારીઓને મસાલા વેપારોનું નિરીક્ષણ કરવા, નમૂનાઓ અને કાર્યવાહીનો રેકોર્ડ રાખવા તથા નિર્ધારિત સમય પર રિપોર્ટ જમા કરવાના નિર્દેશ આપ્યા છે. નાગરિકો ભેળસેળ, પ્રતિબંધિત રંગો, ગંદકી, ખોટી લેબલિંગ અથવા શંકાસ્પદ વેચાણની ફરિયાદ FDA ની વેબસાઈટ complaints.mahafda.in, ટોલ-ફ્રી નંબર 1800 222 365, FSSAI હેલ્પલાઈન 1800 112 100 અથવા Food Safety Connect એપના માધ્યમથી કરી શકે છે. ફરિયાદની સાથે ઉત્પાદનું નામ, ઉત્પાદકનું વિવરણ, બેચ નંબર, ખરીદીનું બિલ અને ઉપલબ્ધ તસવીરો આપવી ઉપયોગી થશે.
મહારાષ્ટ્ર FDAનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે—મસાલામાં ભેળસેળ અને ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે ખિલવાડ કરનારાઓ પર કાર્યવાહી માત્ર વેચાણ કરનાર પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ ભેળસેળના મૂળ સ્ત્રોત સુધી પહોંચીને જવાબદાર લોકોને કાયદાના ઘેરામાં લાવવામાં આવશે.